Na dwa zasadnicze elementy w historii relacji człowieka z Bogiem, które prowadzą nas do źródeł dobra i zła, wskazał Papież na „Anioł Pański” w dzisiejszą uroczystość Niepokalanego Poczęcia Matki Bożej. W swym rozważaniu przed południową modlitwą maryjną, którą odmówił z wiernymi na Placu św. Piotra, Franciszek odwołał się do dzisiejszych czytań liturgicznych.

„Księga Rodzaju ukazuje pierwsze ludzkie «nie», które pojawiło się na początku, kiedy człowiek wolał patrzeć bardziej na siebie samego niż na Stworzyciela, zdecydował się robić tak, jak jemu się wydawało, wybrał samowystarczalność. Ale postępując w ten sposób, odchodząc od jedności z Bogiem, zagubił samego siebie i zaczął odczuwać lęk, ukrywać się i oskarżać tych, którzy byli blisko niego (por. Rdz 3, 10. 12). To są symptomy. Lęk wskazuje, że mówię Bogu «nie», oskarżanie innych nie patrząc na siebie wskazuje, że oddalam się od Boga. I to składa się na grzech. Ale Pan nie pozostawia człowieka zdanym na grzech: od razu go szuka i zadaje mu pytanie pełne troski: «Gdzie jesteś?» (por. Rdz 3, 9)»” – mówił Papież.

Nie przychodzę tu sam, ale przynoszę ze sobą wszystkich, których Twój Syn mi powierzył, zarówno w Rzymie, jak i na całym świecie – wyznał Franciszek w pierwszych słowach modlitwy, którą skierował do Maryi na Placu Hiszpańskim. Jak co roku Papież udał się tam późnym popołudniem, by wraz z rzymianami zawierzyć jej Wieczne Miasto i świat.

„Przynoszę, Ci, Matko, dzieci, zwłaszcza te, które są osamotnione i zostały porzucone, i dlatego są oszukiwane i wyzyskiwane. Przynoszę Ci, Matko, rodziny, które poprzez swe codzienne i ukryte zaangażowanie sprawiają, że rozwija się życie i społeczeństwo. W sposób szczególny przynoszę ci rodziny, którym jest trudno, ze względu na liczne problemy tak wewnętrzne, jak i zewnętrzne. Przynoszę Ci, Matko, wszystkich pracowników, mężczyzn i kobiety, i zawierzam Ci w sposób szczególny tych, którzy z konieczności podejmują się pracy poniżającej oraz tych, którzy pracę stracili i nie mogą znaleźć nowej” – powiedział Ojciec Święty.

Jak co roku 8 grudnia, w uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, Papież udaje się po południu na Plac Hiszpański w centrum Rzymu, by w imieniu całego Kościoła oddać hołd Matce Jezusa. W roku 1857, trzy lata po ogłoszeniu dogmatu o Niepokalanym Poczęciu, Pius IX poświęcił figurę Maryi, którą ustawiono na Placu Hiszpańskim na 12-metrowej kolumnie, zaś Pius XII rozpoczął tradycję składania kwiatów pod figurą i udał się tam jako pierwszy papież w 1953 r.

Wszyscy wierzący są ze sobą powiązani i stanowią jedną rodzinę. Dlatego też mamy się modlić za siebie nawzajem – mówił Franciszek na audiencji ogólnej. Dziś zakończył cykl katechez jubileuszowych o uczynkach miłosierdzia, rozważając dwa ostatnie: umarłych pogrzebać oraz modlić się za żywych i umarłych.

Franciszek zauważył, że przypominanie o obowiązku grzebania umarłych może się wydawać nieco dziwne. Są jednak sytuacje, na przykład podczas trwającej także dzisiaj wojny, kiedy pochówek nie jest łatwy i wymaga nawet narażenia własnego życia. Również pogrzeb Jezusa był wielkim aktem miłosierdzia i odwagi ze strony Józefa z Arymatei, który osobiście udał się w tej sprawie do Piłata.

Na zakończenie audiencji ogólnej Franciszek nawiązał do dzisiejszego święta Apostoła Andrzeja. Skierował przy tej okazji pozdrowienia do prawosławnego patriarchatu Konstantynopola, obchodzącego uroczystości ku czci swojego patrona. Papież pamiętał też o tym, pisząc na Twitterze: „Dziś mamy święto Apostoła Andrzeja; z braterskim uczuciem myślę o patriarsze Bartłomieju, modląc się za niego i Kościół mu powierzony”.

To maluczkim, a nie uczonym i mędrcom, Pan objawia tajemnicę zbawienia. Mówił o tym Papież podczas porannej Mszy we wtorek w kaplicy Domu św. Marty. Podjął także problem bojaźni Pańskiej, która, jak wyjaśnił, nie jest lękiem, lecz pokorą. Nawiązał do słów z Ewangelii Łukasza, czytanych w dzisiejszej liturgii: „Jezus rozradował się w Duchu Świętym i rzekł: «Wysławiam Cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi, że zakryłeś te rzeczy przed mądrymi i roztropnymi, a objawiłeś je prostaczkom»”.

Wieczne potępienie to decyzja o oddaleniu się od Pana Boga – powiedział Franciszek na porannej Eucharystii w swej watykańskiej rezydencji. Papież radził też, by nie prowadzić dialogu z diabłem, zwodzicielem i oszustem, lecz w pokorze przygotowywać się na ostatnie spotkanie z Panem w dniu sądu.

Franciszek nawiązał do czytań mszalnych ostatnich dni roku liturgicznego, które mówią o końcu świata. Odnosząc się do dzisiejszego czytania z Apokalipsy, podjął refleksję nad Sądem Ostatecznym. Zauważył, że jako pierwszy zostanie osądzony „Smok, Wąż starodawny, którym jest diabeł i szatan”. Anioł strąca go z nieba do czeluści, „by już nie zwodził narodów, bo jest on zwodzicielem” – podkreślił Franciszek.

Aby rozwiązać problemy ludzi, trzeba rozpoczynać od dołu, pobrudzić sobie ręce, być odważnym i słuchać innych – powiedział Franciszek w wideoprzesłaniu na Festiwal Katolickiej Nauki Społecznej w Weronie. Papież podjął refleksję nad hasłem tego wydarzenia: „Pośród ludzi”.

„Wyraża ono wielką prawdę: zostaliśmy stworzeni, by być pośród innych. Przypomniałem to nazajutrz po moim wyborze na Biskupa Rzymu. Nasze człowieczeństwo bardzo się wzbogaca, kiedy żyjemy pośród innych i to bez względu na to, w jakiej znajdują się sytuacji. To izolacja nam szkodzi, a nie dzielenie się. Izolacja rodzi lęk i nieufność, nie pozwala nam się cieszyć braterstwem. Trzeba wręcz powiedzieć, że więcej ryzykujemy, kiedy się izolujemy, niż kiedy się otwieramy na drugiego. Możliwość doznania krzywdy nie jest w spotkaniu, lecz w zamknięciu i odrzuceniu. To samo można powiedzieć o opiece. Mam tu na myśli chorego, starca, imigranta, ubogiego, bezrobotnego. Kiedy się nim opiekujemy, mniej komplikujemy sobie życie, niż gdybyśmy pozostali skoncentrowani wyłącznie na nas samych” – powiedział Ojciec Święty.

Nauczanie to jedna z form ewangelizacji – przypomniał Franciszek na środowej audiencji ogólnej. Jak zauważył na wstępie, Rok Święty dobiegł już wprawdzie końca, on jednak w swoich katechezach nie omówił jeszcze wszystkich uczynków miłosierdzia. Dziś więc przedstawił dwa kolejne: „Wątpiącym dobrze radzić” i „Nieumiejętnych pouczać”. Tytułem wstępu przypomniał o trwającym wciąż skandalu analfabetyzmu.

W czasie środowej audiencji ogólnej Papież podkreślił, że miłość Boga jest najgłębszym nauczaniem, jakie mamy przekazywać, i najbardziej niezawodną prawdą, która rozwiewa wszelkie wątpliwości. Sens rozważanych podczas katechezy uczynków miłosierdzia Franciszek wyjaśnił też w słowie do Polaków.

Przed audiencją ogólną Franciszek spotkał się w salonie przy Auli Pawła VI z uczestnikami kolokwium, które Papieska Rada ds. Dialogu Międzyreligijnego urządziła wraz z Islamską Organizacją Kultury i Relacji z Teheranu. Watykańska dykasteria już od wielu lat utrzymuje kontakty z tą działającą w stolicy Iranu instytucją. Kraj ten, w którym, jak wiadomo, dominuje islam szyicki, wolność religijną nielicznych tam chrześcijan ogranicza do samego tylko kultu, jednak utrzymuje stosunki dyplomatyczne ze Stolicą Apostolską i podejmuje z nią inicjatywy dialogu międzyreligijnego.